صفحه اصلی | اخبار | آئین‌نامه | خبرخوان | ارتباط با ما

ما به دنبال مشاركت همه صاحبنظران و انديشمندان هستيم

دکتر غلامرضا خواجه سروی معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم و رئیس هیات مرکزی کرسی های آزاداندیشی است. به همین جهت شاید ذی صلاح تر و با اطلاع تر از هر کسی  می تواند از کم و کیف کرسی های آزاد اندیشی سخن بگوید و موانع و آسیب ها آن را بیان کند . این مصاحبه در راستای پاسخ به برخی پرسش هایی که برای بسیاری  از دانشجویان و دانشگاهیان مطرح باشد، صورت گرفته است .

با ملاحظه تفكيك مبحث «كرسي هاي مناظره،نقد و نظريه پردازي» از كرسي هاي آزاد انديشي  بفرمائيد متولي و مجري هر يك از اين دو چه نهادهايي هستند و چه مأموريت هايي براي هر يك از آن ها تعيين شده است؟

كرسي هاي مناظره، نقد و نظريه پردازي توسط «هيأت حمايت از كرسي هاي نظريه پردازي، نقد و مناظره«‌برگزار مي گردد كه زير نظر شوراي عالي انقلاب فرهنگي در حال فعاليت است. كرسي هاي نظريه پردازي، به دنبال ارايه نظریه ي علمي جديد هستند، محصول مطالعه و پژوهش روشمند بوده و از سطح علمي بالايی برخوردارند. كرسي هاي مناظره هم يك نوع مباحثه رو در رو، روشمند و منطقي ميان دو صاحبنظر است، كه به گونه ای نقادانه،‌دیدگاه ها و نظریات یکدیکر را درباره ی موضوعی خاص به چالش مي كشند. در كرسي نقد، هدف ما بررسي مجموعه محاسن و معايب يك مكتب، نظريه يا اثر علمي است كه با رعايت شرايط خاص خودش انجام مي شود. مجموعه كرسي هاي نظريه پردازي، نقد و مناظره در چارچوب كرسي هاي نظريه پردازي، نقد و مناظره مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي برگزاري مي شود و طبيعتا اين هيأت متولي اين دسته از كرسي هاست.

كرسي هاي آزادانديشي كه  موضوع اصلي ما در اين بحث است، در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي، با هدف تضارب آراء و حاكم شدن فضاي عقلاني و علمي و البته با رعايت اخلاق و منطق گفتگو در دانشگاه و همچنين ايجاد فرصت قانوني و عادلانه براي طرح نظرات و ديدگاه ها به صورت ‌آزادانه، تشكيل مي شوند. مجوز اين كرسي ها را هيأت كرسي هاي آزاداندیشی دانشگاه صادر می کند که زير نظر هيأت مركزي كرسي هاي آزاد انديشي است. متولي برگزاري اين كرسي ها در دانشگاه ها دانشجوان، اساتيد و اعضاي هيأت علمي آن داشنگاه هستند.

از مهمترين دغدغه ها و مأموريت هاي ما كه از طريق تقويت كرسي هاي آزادانديشي در پي تحقق آن هستیم یکی تقویت روحیه حقیقت جویی، آزادگي و قانون گرايي است و دیگری توسعه فكري، تفكر خلاق و رشد فرهنگ نقدپذيري در دانشگاه ها.

از ديد حضرتعالي مشكلات و موانع اجراي بهره وري حداكثري از كرسي هاي آزادانديشي چيست؟

 با تدوين آيين نامه، اهداف روشن تر و مشخص تر شدند، روند برگزاري نظام مند شد، چارچوب ها و الزامات برگزاري تعيين شد و در نتيجه اين نظام مندي، فضا براي برگزاري كرسي هاي بيشتر مهيا گرديد. زماني كه آيين نامه تدوين گرديد، يك سري مشوق هايي در نظر گرفته شد و دانشگاه ها هم مظوف شدند حمايت بيشتر و جدي تري از كرسي ها داشته باشند،‌در نتيجه ما شاهد روند صعودي در برگزاري كرسي ها بوديم.

موانع و مشكلات در اين حوزه را مي توان به دو بخش تقسيم كرد. يكي موانع ساختاري و ديگري موانع اجرايي. ما براي اصلاح موانع ساختاري در حين بازنگري آيين نامه، مواردي را كه به عنوان مانع تلقي مي شد، اصلاح كرديم و بر اين باوريم كه آيين نامه جديد، برگزاري كرسي آزادانديشي را به مراتب تسهيل مي كند و آن را آسان تر خواهد كرد.

اما در حوزه اجرا با موانع متعددي مواجه ايم. يكي از آن ها عدم اشراف و اطلاع كافي برخي از مسئولان و متقاضيان برگزاري كرسي نسبت به آيين نامه ها و ضوابط موجود است. يكي ديگر عدم انعطاف پذيري از سوي آن هاست كه البته  با برنامه ريزي در صدد آموزش و توجيه این دوستان هستيم. راغب نبودن و عدم تمايل در ميان اعضاي هيأت عملي براي مشاركت در برگزاري كرسي هاي آزاد انديشي هم يكي از موانع تسريع در فراگير شدن كرسي ها است، كه البته با تدابير اتخاذ شده در صدد رفع آن و به جريان انداختن پتانسيل اعضاي هيأت علمي در اين حوزه هستيم.

همان طور كه اشاره كردم، برنامه ريزي اجراي دوره هاي آموزشي و برگزاري نشست هاي تخصصي با موضع كرسي هاي آزاد انديشي و با هدف توانمندسازي فعالان اين حوزه هم از جمله برنامه هاي در دست اقدام است كه مي تواند بهره وري حداكثري در اين حوزه را به بخري ديگر از موانع و مشكلات بپردازيم. مي توانيم به اين موارد اشاره كنيم: يكي نبودن فرهنگي و دستگاه هاي متصدي، ضعف تئوريك در بين فعالان دانشجويي، عدم دسترسي شهرستان ها و نهايتاً يك مانع اساسي كه در اين حوزه با آن مواجه ايم برداشت نادرستي است که از موضوع كرسي ها وجود دارد، كه  البته ما در ستاد با كمك و همفكري صاحبنظران، انديشمندان و امسئولان محترم دانشگاه ها در صدد رفع اين موانع و مشكلات هستيم.

يكي از مشكلاتي كه برخي از دانشجويان  در جريان برگزاري كرسي هاي آزادانديشي بدان اشاره دارند، نبود انگيزه و ترديد با نوعي ترس آنان از اظهارنظر آزاد و عواقب و پيامدهاي آن در دانشگاه است. آيا تمهيدي جهت آزادي بيان دانشجويان براي  بيان نظراتشان انديشيده شده است؟

 بله، ما جلسات متعددي را با دوستان در دستگاه هاي مختلف كه به نحوي مرتبط با موضوع هستند، برگزار كرده ايم و اين نكته براي آن ها تبيين و به عنوان يكي از دغدغده هاي ما مطرح شده است. نگاه و رويكرد شوراي اسلامي شدن هم در بيانيه اخير نشانگر توجه به اين نكته است.

البته ما در بازنگري آيين نامه كرسي هاي آزادانديشي هم به اين مسأله توجه كرديم و در بخش الزامات ارايه ديدگاه در كرسي، تبصره واحده اي را اضافه كرده ايم، به اين صورت كه بيان ديدگاه و اعتقاد افراد در چارچوب الزامات كرسي ها مستلزم برخورد با فرد و پيگرد قانوني وي نخواهد بود. ما اميدواريم فضا به سمتي پيش برود تا دانشجويان و دانشگاهيان با آرامش فكري و اطمينان خاطر به سمت برگزاري كرسي هاي آزاد انديشي بروند.

در بسياري از دانشگاه ها مسئولان دانشگاه با ندادن مجوز به كرسي ها پرهيز از ايجاد بحث جدي، برخورد با دانشجويان حاضر در كرسي ها ايجاد بروكراسي دست و پاگير و بعضاً مداخله نيروها و جريان هاي خارج از دانشگاه موانعي براي شكل گيري فضاي آزاد انديشي  هستند. چه برنامه اي براي رفع اين موانع طراحي كرده ايد؟

آیین نامه جديد، شرح وظايف هيأت دانشگاه نحوه تشكيل جلسات و نحوه رسيدگي به درخواست ها را مشخص كرده است. هيأت دانشگاه موظف است 7 روز كاري نسبت به تشكيل جلسه و اعلام نظر كتبي اقدام كند. عدم اعلام نظر توسط هيأت دانشگاه در بازه زماني  مشخص شده در آيين نامه، به منزله موافقت با درخواست تلقي مي گردد.

هيچ نهاد و ارگاني خارج از دانشگاه حق مداخل در روند برگزاري كرسي ها و تعيين تكليف براي دانشگاه در اين حوزه را ندارد. تمامي امور مرتبط با كرسي ها توسط هيأت دانشگاه انجام مي شود.

يكي از مسايل پيش روي فعالان فرهنگي ابهام در موضوعات مورد بحث در كرسي هاست. با ملاحظه اهداف آيين نامه كرسي هاي آزادانديشي متوجه مي شويم كه محدوديتي براي موضوعات مطرح شده وجود ندارد. از ديد حضرتعالي ملاك انتخاب موضوع توسط دانشجويان بايد چه باشد؟

 ما هيچ محدوديتي براي موضوع كرسي ها نداريم. در برگزاري كرسي ها بيشتر به دنبال تحقق اهداف تعيين شده در آيين نامه ايم. مجريان برگزاري كرسي ها با توجه به شرايط حداكثري مخاطب، هر موضوعي را مي توانند انتخاب كنند.

 براي شناسايي موضوعات كرسي هاي آزاد انديشي به شناسايي پرسش ها و سوالات بنيادی دانشجويان نياز است. چه ميزان براي اين موضوع تدبير كرده ايد و آيا اتاق فكري براي جريان ازاد انديشي ضروري به نظر نمي رسد؟

ما تقريباً در تمامي نشست هايي كه  در حوزه فرهنگي برگزار شده به اين موضوع پرداخته ايم. در جلسات متعدد اتاق فكر معاونت فرهنگي و اجتماعي هم،‌موضوع كرسي هاي آزاد انديشي مورد بحث و بررسي قرار گرفته و نظرات دوستان در بازنگري مجدد آيين نامه بسيار راهگشا بوده است.اين جلسات با حضورصاحبنظران و فعالان فرهنگي دانشجويي به صورت منظم برگزار مي گردد.

در برخي از دانشگاه هاي كشور براي برگزاري كرسي هاي آزاد انديشي از چهره هاي ثابت استفاده  شده است. به منظور استفاده حداكثري از ظرفيت هاي دانشگاه به وي‍ژه اساتيدي كه كمتر در اين كرسي ها مشاركت داشته اند چه برنامه اي در دستور كار داريد؟

 ما در آيين نامه ارتقاء اعضاي هيأت علمي، شاخص فرهنگي را در نظر گرفته ايم. در خصوص ايجاد رقابت بين اساتيدي براي مشاركت در برگزاري كرسي هاي آزاد انديشي نيز ماده 12 آيين نامه كرسي ها، رييس دانشگاه را موظف مي كند نسبت به اعمال امتياز ارتقاء اعضاي هيأت علمي فعال در برگزاري كرسي ها تمهيدات لازم را اتخاذ نمايد.اميدوارم، با اين شرايط جديد شاهد مشاركت بيشتري توسط اعضاي هيأت علمي باشيم.

برخي از كرسي ها به صورت ناقص توسط رسانه ها پوشش داده شده اند و فضايي ايجاد نموده كه فضاي علمي تضارب آراء را مي تواند با مشكل مواجه كند. براي اين موضوع چه انديشيده ايد؟

 ما هيچ اصراري بر رسانه اي شدن محتواي كرسي هاي آزاد انديشي نداريم. توصيه ما اين است كه كرسي در يك فضاي آرام و متعادل برگزار مي شود.در بازنگري آيين نامه ما اين نكته را پيش بيني كرده ايم، اولاً مرجع واجد صلاحيت براي اطلاع رساني معتبر از مفاد و محتواي كرسي ها، صرفا هيأت دانشگاه است و ثانياً جلب رضايت گوينده سخن، براي انعكاس در رسانه الزامي است.

با مراجعه به تاريخ در مي يابيم كه بسياري از شخصيت هاي تأثيرگذار بر حركت هاي علمي، لزوماً از اقشار دانشگاه نبوده اند. چه برنامه اي براي مشاركت ساير صاحبنظران و انديشمندان غيردانشگاهي داريد؟

  ما به دنبال مشاركت همه صاحبنظران و انديشمندان هستيم و محدوديتي براي حضور انديشمندان غيردانشگاهي در كرسي ها نداريم. ما ضمن تلاش در جهت به كارگريي پتانسيل موجود در ميان اساتيد و اعضاي هيأت علمي دانشگاه ها بر ضرورت استفاده از انديشمندان و صاحبنظران حوزوي در كرسي هاي آزاد انديشي نيز تأكيد مي كنيم.

 در پايان رهنمودها و توصيه هاي خود را براي برگزاري پربارتر كرسي هاي آزاد انديشي بيان فرماييد.؟

 كرسي هاي آزاد انديشي، به عنوان يكي از دغدغه هاي مقام معظم رهبري بايد مورد توجه جدي تري قرار گيرد. از همه دانشگاهيان اعم از دانشجويان و اساتيد محترم انتظار داريم با ورود به اين حوزه در جهت رفع اين دغدغه تلاش كنند.

از هيأت هاي  كرسي آزاد انديشي دانشگاه  ها نيز توقع داريم با انعطاف بيشتري نسبت به گذشته با متقاضيان برگزاري كرس ها رفتار كنند. اهداف مقام معظم رهبري از طرح برگزاري كرسي ها بايد تبيين شود. اميدواريم فضاي تحمل،‌مدارا و پذيرش نقد، به وي‍ة در ميان دانشگاهيان تقويت شود و مسئولان فرهنگي براي اعتمادسازي در بين دانشجويان و دانشگاهيان يك سري اقدامات موثر انجام دهند. اميد است با توجه بيش از پيش به اين حوزه شاهد جهش كمي و كيفي كرسي هاي آزاد انديشي باشيم.

منبع: نشریه نامه فرهنگی شماره 52.

 

 
25 بهمن 1390 11:12 صبح